Genellikle kare kağıtların yapıştırma, kesme gibi işlemler uygulamadan sadece katlanmasıyla şekiller, figürler elde etme sanatına “origami” denir. Origami Nedir sorusunun cevabını şöylede açıklayabiliriz: Origami kelimesi Japonca kökenli bir kelime olup oru (katlamak) ve kami (kağıt) kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur. Origami Nedir sorusunun cevabı Türkçe karşılığına dayanarak verecek olursak kısaca “Kağıt Katlama Sanatı” olarak açıklayabiliriz. Kağıt Katlama Sanatı bütün dillerde aynı olup origami olarak geçmektedir.  Kami kelimesi Japoncada yazılışı farklı olsa bile ses itibariyle Tanrı kelimesiyle sesteştir. Bu da onların kağıda saygı duyduklarının göstergesidir. Kağıt Katlama Sanatının kesme işlemini barındıran çeşidine de kirigami denilmektedir.

Origami Sanatı Tarihi

Tarihi, asırlar öncesine dayanan origami yani kağıt katlama sanatının bilinen ilk adı “orikata”dır ve Origami sanatının, tarihin ilk yıllarında kumaşların katlanmasıyla doğduğu tahmin edilmektedir. Bugünkü anlamdaki origaminin ise Çinlilerin kağıdı bulmasıyla yapıldığı düşünülmektedir. Budist rahipler tarafından da asıl gelişimini yaşadığı Japonya’ya ulaştırılmıştır. Japonya’da kağıt katlama sanatı origami sanatı adını almış ve gelişme evresini burada yaşamıştır. Japonya’da origami sanatının bu kadar gelişmesinin ve sevilmesinin sebebi kağıda verdikleri önemden ve saygı duyduklarından kaynaklanmaktadır.

Origami Nedir yazısı içerisinde de belirtildiği gibi Origami kelimesini oluşturan kelimelerden biri olan kami kelimesi kağıt demek olup Tanrı kelimesiyle sesteştir. Japonlar yaklaşık olarak 1200 yıl evvel günümüzde yapılan origami örneklerini oluşturmuşlar bu örneklerde de kağıda karşı verdikleri dini değeri ve saygı duyduklarını göstermişlerdir.

Origami Sanatının Doğu Dünyasındaki Gelişimi

Dünyanın doğusunda origamiyle ilgilenen ve gelişmesini sağlayan toplum kuşkusuz Japonlardır. Japon uygarlığının altın çağını yaşadığı dönem Heian dönemi (794 – 1185) olarak bilinir. Bu dönemde gerek kültürel gerek sanatsal gelişmeler yaşanmış, birçok eser yapılmıştır. Kağıt çok pahalı olduğu için sadece aristokratlar ve diğer yüksek kesimdeki kişiler tarafından elde edilebildiği için origami bir çeşit asalet göstergesi olmuştur. Kağıdı dini törenlerde tapınakları ve hediye verdikleri paketleri süslemek için kullanmışlardır. Özellikle hediye paketlerini süslemek için yapılan çiçek örnekli origami yapımı modeline “noşi” denilmiştir. Ayrıca Samuraylara verilen diplomalar farklı origami örnekleriyle verilmiş ve böylece sahteciliğin önüne geçilmiştir.

Muromachi döneminde (1338 – 1573) ise kağıt biraz daha ucuzlamış bu sayede sadece hiyerarşinin üst kademesindekiler değil bütün kademedeki insanlar tarafından kullanabilir olmuştur. Bu dönemde Samurayların gittiği “Ise” ve halkın gittiği “Ogasawara” adlı okullarda origami yapımı dersleri verilmeye başlamış, öğrencilerin origami nedir konusunda eğitilmesi sağlanmıştır. Origami ile ilgili yazılı kaynak olmadığı için babadan oğula öğretme şekliyle sürekliliğini sağlamışlardır.

Edo zamanında (1603 – 1867) ise origami halk arasında iyice yaygınlaşmış ve eğlence aracı olarak da kullanılmaya başlanmıştır. Bu dönemde ilk yazılı kaynaklar çıkmıştır. Geleneksel turna kuşu ile diğer turna kuşu çeşitlerinin anlatıldığı kitap “Hiden Senbazuru Orikata”, Türkçesi “Birbirine Eklenmiş 1000 Kağıt Turna” olan kitap 1797 yılında basılmış ve origami ile ilgili ilk yazılı kaynak olma unvanını elde etmiştir. Daha sonra ise 1845 de “Kan No Mado” Türkçesi “Kış Ortasındaki Pencere” adlı kitap da bu dönemde yazılmıştır.

Meiji döneminde(1886 – 1912) teknolojinin gelişmesi ve buna bağlı olarak Japonya’nın modernleşmesiyle beraber tören gibi önemli etkinlikler haricinde Origami Sanatı’na olan ilgi azalmıştır.

Origami Sanatının Batı Dünyasındaki Gelişimi

Batı dünyasının origamiyle yani kağıt katlama sanatının ana maddesi olan kağıt ile  tanışmasında etkili olan iki önemli olay vardır. Bunlardan birincisi İpekyolu diğeri ise İspanya’nın Müslümanlar tarafından fethedilmesidir. İspanya’nın fethedilmesiyle İspanya halkı kağıdı tanımış daha sonrasında bilindiği üzere İspanya’da Müslümanlar sayesinde ilim ve medeniyet çok ilerlemiştir. Müslümanlar, İslamiyette insan ve hayvan figürleri tasvip edilmediği için klasik origamiden çok, geometrik desenler ve formlar içeren parçalı origami yapımı çalışmalarına yönelmişlerdir. Bu çalışmalarını ve kağıdı İspanya’ya aktarmışlardır. Bunun üzerine İspanyollar origami sanatıyla uğraşmaya başlamışlar ve origami sanatının pek çok yeni origami örneği kazanarak gelişmesini sağlamışladır. Öyle ki ilk origami okulu olan “Unamuno” İspanya’da origami sanatına pek çok katkısı olan Miguel Unamuno(1864 – 1936)  tarafından açılmıştır. Okul varlığını günümüzde devam ettirmektedir. Ayrıca Miguel Unamo, 1902 yılında origami ile ilgili  “aşk ve pedagoji ” isimli ilginç ve eğlenceli bir deneme de yazmıştır.

İspanyolların da Amerika kıtasına göçmesiyle beraber origami sanatının yayılma zincirine yeni bir halka daha eklenmiştir. İspanyol kökenli olan İsmael Adolfo Cerceda Güney Amerika’da origaminin gelişmesini, adını duyurmasını sağlayan kişi olmuştur. Asıl olarak bıçak ile yaptığı kötü alışkanlıkları kendine hobi edinen Cerceda kendisini sakinleştirmek için başladığı origamiye pek çok yeni örnek kazandırmıştır.

Origami sanatına çok büyük katkısı olup bu katkının farkında olmayan isim ise Friedrich Frobel’dir. Frobel origami sanatı ile ilgilenmediği için tam olarak tanımamaktadır ancak üretmiş olduğu “Frobel Blokları” yapısal olarak origami sanatına benzemektedir. Bu nedenle Frobel Origami Sanatı Tarihine adını, origamiyi eğitsel olarak kullanan ilk kişi olarak geçirmiştir.

Batıda origami sanatının gelişmesinde büyük payı bulunan diğer bir isim Robert Harbin’dir. Robert Harbin’in 1956 yılında çıkarttığı “Paper Magic” Türkçesi “Kağıt Büyüsü” olan kitap Avrupa’da yayımlanarak raflarda yerini alan ilk origami kitabı olma unvanını almıştır.

2.Dünya Savaşı sonrasında origami yapımı ve origami nedir daha fazla insan tarafından bilinmiş bu sayede origami sanatında büyük gelişmeler yaşanmıştır.

Origami Çeşitleri

Origami sanatını başlangıçta sadece kağıdın katlanmasıyla elde edilen figürler oluşturmaktaydı. Kağıt Japon kültüründe çok önemli olduğu için kağıda saygı duymuşlardır ve 7(yedi) büyük günah dedikleri kağıdı kesmeyeceksin, yapıştırmayacaksın, yırtmayacaksın, boyamayacaksın, çizmeyeceksin, tek kağıt kullanacaksın, kare kağıt kullanacaksın kurallarına harfiyen uyarlar.

Origami Çesitleri ve Türleri

Origaminin temelde tek çeşidi olsa da zamanla pek çok origami çeşidi ortaya çıkmıştır. Origami türlerini klasik, modüler, ıslak ve modern origami olarak temelde dörde ayırabiliriz. Klasik origami tek parçalıdır, modüler origami çok parçalı, ıslak origami ise kağıdın ıslatılmasıyla yapılan origamidir. Origaminin bu üç çeşidinde de kesme, yapıştırma gibi kağıda saygısızlık olarak nitelendirilen şeylerden uzak durulur. Modern origami altında; pop-up, mimari, book art (kitap sanatı origami) ve kirigami olarak gruplandırılmıştır. Aslında kirigami kağıt kesme sanatı  demek olsa bile kağıt katlandıktan sonra belirli kesme işlemleri yapıldığı için kağıt katlama sanatı içerisinde de geçmektedir.

Klasik Origami

Klasik Origami: Klasik origami, origaminin temeli olarak ilk yapılan origami türü olarak nitelendirilir. Klasik origaminin modelleri, bir yüzü renkli diğer yüzü renksiz genellikle tek parça halinde ve kare kağıtlar kullanılarak; kesme, yapıştırma gibi diğer hiçbir yardımcı etmen kullanılmadan yapılır. Kağıda duydukları saygıdan dolayı kağıda katlama dışında hiçbir işlem uygulamazlar ve yapılan bu işlemlere yukarıda belirttiğimiz gibi yedi büyük günah derler. Klasik kağıt katlama türüne verilebilecek en bilindik örnek Japon kültüründe önemli bir yere sahip olan kanat çırpan turna kuşudur. Bunun dışında zıplayan kurbağa yapımı, günlük hayatta da kullanılabilen kutu yapımı, sevdiklerinize hediye etmekte kullanabileceğiz gül yapımı gibi sadece katlama ile yapılan çeşitli klasik origamiler vardır.

Modüler Origami Uçak Örneği

Modüler Origami: Diğer adı parçalı origamidir, birbirinin aynısı veya benzeri çok sayıda küçük parçadan oluştuğu için bu adı almıştır. Parça sayısında sınırlama yoktur. 1000(bin)’den fazla parça ile yapılan örneklerde mevcuttur. Yapılan parçalar birbirine eklenerek 3d oldukça gerçekçi görüntü oluşturan origamiler elde edilir. Bu kağıt katlama sanatı türü kullanarak yapılan en popüler örnek kuğu yapımıdır. 3d(üç boyutlu) görüntünün elde edildiği bu tür ile klasik origamiden ayrılır.

Islak Origami Çekirge Örneği

Islak Origami: Origaminin babası sayılan Akira Yoshizawa  tarafından bulunan bir türdür. Islak origamide kağıt daha iyi katlanabilmesi için ıslatılır. Böylece daha gerçekçi ve iyi katlanan modeller elde edilir. Kağıda kesme, yapıştırma gibi hiçbir işlem yoktur. Akira Yoshizawa ile ilgili yazımızı okumak için tıklayın.

Modern Origami: Origaminin gelişim sürecinde insanlar değişik geometrik cisimler, yeni modeller veya bir modeli daha farklı yorumlamak amacıyla sadece kağıt veya kare kağıt kullanımı dışında yardımcı olarak su, makas, tutkal vb. envanterleri origamiyle buluşturmasıyla meydana gelmiştir. Bu origami türünü şöyle ayırabiliriz; pop-up origami, mimari origami, kirigami ve book art (kitap sanatı) origamidir.

Pop-up Origami Aşk

Pop-up Origami: Pop-up origami kesme, yapıştırma, boyama gibi   işlemlerin kullanımını serbest olduğu modern origami türüdür. Simetri   zorunluluğu yoktur. Kuralları olmayan en serbest origaminin bir çeşidi denebilir. En çok masal kitaplarında çocuklara masal anlatırken hafızlarında canlandırmalarına yardım etmek amacıyla kullanılır. Bunun dışında davetiye olarak da kullanılmaktadır.

Mimari Origami

Mimari Origami: Simetri zorunluğu olamayan ve kesme, yapıştırma, boyama işlemlerinin serbest olduğu diğer modern origami çeşididir. Mimari origami ile gerçekçi 3d origami figürleri elde edilebilir.

Krigami

Krigami: Kağıt kesme sanatıdır. Kağıt katlandıktan sonra kesme işlemi yapılır ancak katlama işlemi kesme işleminde daha az olduğu ve ortaya çıkan modelde en çok kesme işleminin katkısı olduğu için kağıt kesme sanatı yani kirigami olarak adlandırılır.

Kitap Sanatı Origamisi

Book Art Origami: Book art origami türünü origamisanati.com ile ilk defa duyuyor olabilirsiniz. Origami Sanatına yeni katılan bir origami çeşididir. Isaac G. Salazar tarafından 2009 yılında tasarlanmış bir türdür. Özellikle eski ve artık kullanılmayan kitapları dekoratif bir hale getirmektedir. Book art origami ile kitaplara çeşitli semboller, kelimeler yazılabilir ve 3d görüntüler elde edilebilir.